۱۳۹۷ پنج شنبه ۲۴ آبان | Thursday 15 November 2018
 
   

گردشگری

قلعه الموت یکی از قلعه‌های منحصربه‌فرد تاریخی در ایران است. دژ الموت در شمال شرقی روستای گازرخان(قصر خان) و بر فراز صخره‌ای به ارتفاع ۲۱۶۳ متر از سطح دریا که بلندی صخره از زمین‌های پیرامون خود ۲۰۰ متر و گسترده دژ ۲۰۰۰۰ متر مربع می‌باشد قرار دارد. این کوه از نرمه گردن (میانه نرمه‌لات و گرمارود) شروع شده و به طرف مغرب ادامه پیدا کرده است. صخره‌های پیرامون قلعه که رنگ سرخ و خاکستری دارند، در جهت شمال شرقی به جنوب غربی کشیده شده‌اند. پیرامون دژ از هر چهار سو پرتگاه است و تنها راه ورود به قلعه در انتهای ضلع شمال شرقی است که کوه هودکان با فاصله‌ای نسبتاً زیاد بر آن مشرف است.. این قلعه یکی از جاذبه‌های گردشگری الموت محسوب می‌شود.[۱]
قلعه الموت را مردم محل «قلعه حسن» می‌نامند. این قلعه از دو بخش غربی و شرقی تشکیل شده است. قسمت باختری که دارای ارتفاع بیش‌تری است به نام جورقلا (یعنی قلعه بالا) و پیلاقلا (یعنی قلعه بزرگ) خوانده می‌شود. طول قلعه حدود یک صد و بیست متر و عرض آن در نقاط مختلف بین ده تا سی و پنج متر متغیر است. دیوار شرقی قلعه بالا یا قلعه بزرگ که از سنگ و ملاط گچ ساخته شده است، کم‌تر از سایر قسمت‌ها آسیب دیده است. طول آن حدود ده متر و ارتفاع آن بین چهار تا پنج متر است. در طرف جنوب، در داخل صخره اتاقی کنده شده که محل نگهبانی بوده است. در جانب شرقی این اتاق، دیواری به ارتفاع دو متر وجود دارد که پی آن در سنگ کنده شده و پشت کار آن نیز از سنگ گچ بنا شده است و نمای آن از آخر می‌باشد. در جانب شمال غربی قلعه بالا نیز دو اتاق در داخل سنگ کوه کنده‌اند.
در اتاق اول، چاله آب کوچکی قرار دارد که اگر آب آن را کاملاً تخلیله بکنند، دوباره پرآب می‌شود. احتمال می‌دهند که این چاله با حوض جنوبی ارتباط داشته باشد. در پای این اتاق، دیوار شمالی قلعه به طول دوازده متر و پهنای یک متر قرار دارد که از سطح قلعه پایین‌تر واقع شده است و پرتگاه مخوفی دارد. در جانب جنوب غربی این قسمت قلعه، حوضی به طول هشت متر و عرض پنج متر در سنگ کنده‌اند که هنوز هم بر اثر بارندگی‌های زمستان و بهار پر از آب می‌شود. در کنج جنوب غربی این حوض، درخت تاک کهن‌سالی که هم‌چنان سبز و شاداب است، جلب توجه می‌کند.

این قسمت از قلعه، به احتمال زیاد، همان محلی است که حسن صباح مدت سی و پنج سال در آن اقامت داشته و پیروان خود را رهبری می‌نموده است. در جانب شرقی قلعه، پاسداران قلعه و افراد خانواده‌های آنها ساکن بوده‌اند در حال حاضر، آثار کمی از دیوار جنوبی این قسمت باقی‌مانده است. در جانب شمال این دیواره، ده آخور برای چارپایان، در داخل سنگ کوه‌کنده شده است. گذشته از آثار دیوار جنوبی، دیوار غربی این قسمت به ارتفاع دو متر هم چنان پابرجاست؛ ولی از دیوار شرقی اثری دیده نمی‌شود. در این سمت، سه آب انبار کوچک در دل سنگ کنده‌اند و چند اتاق نیز در سنگ ساخته شده که در حال حاضر ویران شده‌اند. بین دو قسمت قلعه؛ یعنی قلعه بالا و پایین، میدانگاهی قرار دارد که بر گرداگرد آن، دیواری محوطه قلعه را به دو قسمت تقسیم کرده است. در حال حاضر، در میان میدان آثار فراوانی به صورت توده‌های سنگ وخاک مشاهده می‌شود که بی‌شک باقی‌مانده بناها و ساختمان‌های فراوانی است که در این محل وجود داشته و ویران گشته‌اند.

به‌طور کلی باید گفت، قلعه‌الموت که دو قلعه بالا و پایین را در بر می‌گیرد، به صورت بنای سترگی بر فراز صخره‌ای سنگی بنا شده و دیوارهای چهارگانه آن به تبعیت از شکل و وضع صخره‌ها ساخته شده‌اند؛ از این رو عرض آن به‌خصوص در قسمت‌های مختلف فرق می‌کند. از برج‌های قلعه، سه برج گوشه‌های شمالی و جنوبی و شرقی هم‌چنان برپای‌اند و برج گوشه شرقی آن سالم‌تر است. دروازه و تنها راه ورود به قلعه در انتهای ضلع شمال شرقی قرار دارد. مدخل راه منتهی به دروازه، از پای برج شرقی است و چند متر پایین‌تر از آن واقع شده است. در این محل، تونلی به موازات ضلع جنوب شرقی قلعه به طول شش متر و عرض دو متر و ارتفاع دو متر در دل‌سنگ‌های کوه کنده شده است. با گذشتن از این تونل، برج جنوبی قلعه و دیوار جنوب غربی آن، که روی شیب تخته سنگ ساخته شده است، نمایان می‌گردد.

این دیوار بر دشت وسیع گازرخان که در جنوب قلعه قرار دارد، مشرف است؛ به نحوی که دره الموت رود از آن دیده می‌شود. راه ورود به قلعه با گذشتن از کنار برج شرقی و پای ضلع جنوب شرقی، به طرف برج شمالی می‌رود. از آنجا که راه ورود آن در امتداد دیوار، میان دو برج شمالی و شرقی، واقع شده است استحکامات این قسمت، از سایر قسمت‌ها مفصل‌تر است و آثار برج‌های کوچک‌تری در فاصله دو برج مزبور دیده می‌شود.

دیوارهای اطراف قلعه و برج‌ها، در همه جا، دارای یک دیوار پشت‌بندی است که هشت متر ارتفاع دارد و به موازات دیوار اصلی بنا شده است و ضخامت آن به دو متر می‌رسد. از آنجا که در تمام طول سال، گروه زیادی در قلعه سکونت داشته و به آب بسیار نیاز داشته‌اند؛ سازندگان قلعه با هنرمندی خاصی اقدام به ساخت آب انبارهایی کرده‌اند و به کمک آب‌روهایی که در دل سنگ کنده‌اند، از فاصله دور، آب را بر این آب انبارها سوار می‌نموده‌اند.

در پای کوه‌الموت، در گوشه شمال شرقی، غار کوچکی که از آب رو مجراهای قلعه بوده، دیده می‌شود. آب قلعه از چشمه «کلدر» که در دامنه کوه شمال قلعه قرار دارد، تأمین می‌شده است. مصالح قسمت‌های مختلف قلعه، سنگ (از سنگ کوه‌های اطراف)، ملات‌گچ، آجر، کاشی و تنپوشههایی سفالی به قطر ۱۰ سانتی‌متر است. آجرهای بنا که مربع شکل و به ضلع بیست و یک سانتی‌متر و ضخامت پنج سانتی‌مترند، در روکار بنا به کار برده شده‌اند.

در ساختمان دیوارها، برای نگهداری دیوارها و متصل کردن قسمت‌های جلو برج‌ها به قسمت‌های عقب، در داخل کار، کلاف‌های چوبی به‌طور افقی به کار برده‌اند. از جمله قطعات کوچک کاشی که در ویرانه‌های قلعه به دست آمده، قطعه‌ای است به رنگ آبی آسمانی با نقش صورت آدمی که قسمتی از چشم و ابرو و بینی آن کاملاً واضح است. امروزه در دامنه جنوبی کوه هودکان که در شمال کوه قلعه‌الموت واقع شده است، خرابه‌های بسیاری دیده می‌شود که نشان می‌دهد روزگاری بر جای این خرابه‌ها، ساختمان‌های بسیاری وجود داشته است.

در حال حاضر، اهالی محل خرابه‌های این محوطه را دیلمان‌ده، اغوزبن، خرازرو و زهیرکلفی می‌نامند. همچنین در سمت غرب قلعه، قبرستانی قدیمی معروف به «اسبه کله چال» وجود دارد که در بالای تپه مجاور آن، بقایای چند کوره آجرپزی نمایان است. در قله کوه هودکان نیز پیه‌سوزهای سفالین کهن به دست آمده است. سال بنای قلعه‌الموت در کتاب نزهه‌القلوب حمدالله مستوفی، دویست و چهل و شش ه -. ق ذکر شده که هم‌زمان با خلافت المتوکل خلیفه عباسی می‌باشد.

 


قلعه الموت

گفتگو از ريكا حسامي
اشاره:
به‌تدريج انبوه غبار از چهره " قلعه الموت" به‌عنوان يكي از آثار باستاني و تاريخي ايران و جهان زدوده مي‌شود تا اين قلعه حقايق شگرفي را از گذشته‌هاي بسيار دور بيان كند. شنيده بوديم كه سرپرست كاوش‌هاي قلعه الموت يك بانوي باستان شناس متبحر است كه پيش از آن سرپرست كاوش‌هاي آثار باستاني بسياري در ايران بوده است.
 گرفتن وقت مصاحبه از خانم دكتر حميده چوبك كاوشگر نمونه كشور و مدير پايگاه ميراث فرهنگي قزوين چندان دشوار نبود. هر چند كه ايشان به دليل مشغله زياد كاري مرتبا در سفر  و جلسات كاري متعددي بودند.
وي در گفتگو با رسالت خاطر نشان ساخت كه باستان شناسي در يك كشور باستاني مانند ايران ، نقش كليدي در توسعه دارد و دليل جذب گردشگران فرهنگي است.
 به گفته مدير پايگاه ميراث فرهنگي الموت، حداقل ده سال وقت لازم است كه كل قلعه الموت از خاك بيرون بيايد ضمن اينكه حفاظت و پايش اين محوطه باستاني تا ابد بايد ادامه يابد. دكتر حميده چوبك كه به دليل جلوگيري از غارت و تخريب آثار باستاني جيرفت عنوان پژوهشگر نمونه كشور را دريافت كرده است، اظهار داشت: دژ الموت نقش مهمي در تاريخ و فرهنگ ايران بويژه تشيع داشته و مركز مهم علمي و فرهنگي و مذهبي بوده است و من اين شانس را در زندگي كاريم داشتم كه مسئوليت مهمترين نهاد فرهنگي و معنوي اين سرزمين به دست من سپرده شود. سرپرست كاوش‌هاي جازموريان، شهر جيرفت،  شهر اسلاميه و شهر دقيانوس معتقد است كه زنان در رشته باستان شناسي موفق بوده‌اند.
اين گفتگو فرارويتان قرار دارد.

در يك كشور باستاني مانند ايران رشته باستان شناسي بايد خيلي پركار باشد، آيا اين‌طور است؟
بله، بسيار پركار است و يكي از رشته‌هاي بسيار زيرساختي و بنيادي است كه بايد به آن توجه بشود و روي آن سرمايه‌گذاري صورت بگيرد. چون اگر مي‌گوييم گردشگري يكي از منابع مهم توسعه است ميراث فرهنگي گرداننده توسعه است بويژه كاوش‌هاي باستان‌شناسي يكي از منابع زير ساختاري است. نتايج كاوش‌هاي باستان شناسي و يافته‌هايي كه از باستان شناسي به دست مي‌آيد يكي از منابع مهم گردشگري فرهنگي است. كشور ما يك كشور باستاني است و گردشگران معمولا براي ديدن آثار باستاني مي‌آيند و اگر محوطه‌هاي باستان شناسي به‌صورت
علمي ، هدفمند، روشمند و در چارچوب باستان شناسي ملي كاوش شوند اينها از منابع مهم گردشگري و ايجاد هويت و تشخص ملي مي‌شود. يك نويسنده معروف مي‌گويد:" چهره‌اي كه من امروز در آينده مي‌بينم چهره‌اي از تمام گذشته من است و من بدون گذشته‌ام چهره‌اي ندارم". اين واقعيت است. ميراث فرهنگي و آثار باستاني بخشي از هويت و وجود ماست. هر چه بيشتر شناسايي بشود چهره‌ها مشخص‌تر و با
هويت تر خواهد بود.
 تاكنون چند كتاب تاليف كرديد و تحقيقات شما در زمينه باستان شناسي در چه موضوعاتي بوده است؟
 كتاب سفال اشكاني را از فرانسه به فارسي ترجمه كردم. مقالات چندي به زبان انگليسي در سمينارهاي مختلف از جمله بخش سفال ايران دارم. مقالات متعددي در كنگره‌هاي باستان شناسي ارائه كرده‌ام كه چاپ شده است. نتيجه كاوش‌هاي الموت و جيرفت را نيز ان‌شاء الله  به چاپ خواهم رساند.
 تاكنون تحقيقات شما در زمينه باستان شناسي در چه موضوعاتي بوده است؟
 عضو كاوش‌هاي باستان شناسي جازموريان بودم. منطقه بسيار مهم ناشناخته و دور افتاده‌اي بود كه آثار ارزشمندي از دوره مفرغ، آغاز شهرنشيني ودوران پارت از آنجا به‌دست آمد.
 اينها يافته‌هاي مهمي بود كه تغييراتي در فرضيات و پژوهش‌هاي جهاني ايجاد كرد. به‌دنبال غارت‌هايي كه در محوطه‌هاي جيرفت در سال 80 صورت گرفت من به‌صورت داوطلبانه در آنجا حضور پيدا كردم وتوانستم از كاوش‌هاي غير مجاز ، به كمك مسئولين انتظامي و دولتي جلوگيري كنم و بعد از آن كاوش‌هاي علمي و روشمند اتفاق افتاد. با كاوش‌هاي شهر دقيانوس كه يكي از هسته‌هاي مهم شهرهاي اسلامي است( وسعتي بيش از 12 كيلومتر مربع دارد) صورت گرفت وتوانستيم بخش‌هاي متعددي در چهار فصل كاوش به‌دست آوريم كه شامل حمام، بازار، بخش‌هاي صنعتي و مهمترين آن مسجد جامع با گچ‌بري نفيس بود. الان كه شما در حال صحبت با من هستيد مهمترين كاوشي كه من در آن شركت دارم كاوش دژ الموت است . دژالموت، شهرت ملي و فراملي و جهاني دارد. و نقش مهمي در تاريخ و فرهنگ ايران بويژه تشيع داشته و مركز مهم علمي و فرهنگي و مذهبي بوده است. خواجه نصيرالدين طوسي مهمترين منجم ايران و جهان در آنجا به فعاليت‌هاي نجوم و علمي پرداخته است ومن اين شانس را در زندگي كاريم داشتم كه مسئوليت مهمترين نهاد فرهنگي و معنوي اين سرزمين به‌دست من سپرده شده است.
قبل از اينكه شما كاوش‌ها را شروع كنيد قلعه الموت چه وضعيتي داشت؟
 قلعه الموت قبل از شروع كاوش‌هاي ما قله خاكي بود و الان بخش‌هاي مهمي از آن از جمله دارالملك  و دارالاماره از زير خاك به‌دست آمده است. سيستم آب‌رساني آن مشخص شده است كه داراي نظام مهندسي بالايي است. الان هر روزه بسياري از گردشگران به سرزمين الموت مي‌آيند. چون اين سرزمين داراي ارزش‌ها و منابع مهم طبيعي ، تاريخي و فرهنگي است كه ما بخشي از آن را شناسايي و احيا كرديم و همين  فعاليت ما باعث رونق و توسعه منطقه و مردم شده است و نقش مهمي در اقتصاد منطقه داشته است. اينكه مي‌گوييم ميراث فرهنگي گرداننده توسعه است يكي از نمونه‌هاي آن در الموت قابل مشاهده است. ارتقاي علمي، فرهنگي و اقتصادي در منطقه به‌وجود آمده است. با تاييد مسئولين استاني، ملي و سازمان‌هاي جهاني از جمله يونسكو از فعاليت‌هاي ما  مي‌توانيم بگوييم كه كاوش‌هاي قلعه الموت پروژه موفقي بوده است.
آيا شما لوح تقدير يونسكو را به‌دليل سرپرستي اين پروژه دريافت كرديد؟
 بله،‌به‌دليل فعاليت‌هايي كه ما در قلعه الموت داشتيم آنها ما را مورد تقدير قرار دادند.
 آيا همين پروژه ميراث فرهنگي الموت باعث شد كه شما به‌عنوان پژوهشگر نمونه مطرح شويد؟
بله، پروژه الموت و نقشي كه در جلوگيري از غارت و تخريب آثار باستاني جيرفت داشتم.
 چند سال است كه به‌عنوان باستان شناس كار مي‌كنيد؟
 35 سال است كه كار مي‌كنم.
 خيال بازنشسته شدن نداريد؟!
 نه( باخنده) هر موقع كه مسئولين تشخيص بدهند نمي‌توانم كاري انجام بدهم به اين افتخار نايل
خواهم شد!
چه شد كه شما باستان شناس شديد و انگيزه شما از ادامه تحصيل در اين رشته چه بود؟
 من در يك خانواده كتابخوان و اهل  دانش در شيراز بزرگ شدم. روزهاي تعطيل ما بيشتر در كنار آثار باستاني و تخت جمشيد مي‌گذشت و لذا علاقه‌مند به آن بودم ولي اينكه بگويم از كودكي دوست داشتم باستان شناس بشوم، شايد دروغ گفته باشم. با صداقت بگويم كه به رشته‌هاي هنري وميداني علاقه‌مند بودم. ولي وقتي در كنكور سراسري علوم انساني شركت كردم مردد بودم.
سال اول گفتم شايد تغيير رشته بدهم و به رشته‌هاي هنري ومعماري بروم يكي گفت اگر اين‌قدر به رشته‌هاي هنري و معماري علاقه‌مند هستي، بگذار من شما را به كلاسي راهنمايي كنم. من به‌صورت مستمع آزاد در كلاس تاريخ هنر رشته باستان شناسي شركت كردم و ديدم تمام خواسته‌هاي من در اين رشته پاسخ داده مي‌شود. اين بود كه با آگاهي اين رشته را انتخاب كردم.
  اگر به عقب برگرديد باز هم اين رشته را انتخاب مي‌كنيد؟
 (باخنده) اگر فضا نورد نشوم، البته!
از آنجا كه نوع فعاليت آدم‌ها بر خلقياتشان اثر مي‌گذارد  بفرماييد يك باستان‌شناس داراي چه ويژگي‌هاي منحصر به فرد اخلاقي است؟
 مهم اين است كه يك باستان شناس بتواند با مردم تعامل و برخورد اجتماعي درست داشته باشد. كار باستان شناسي يك كار فردي نيست يك كار دسته‌جمعي است و شما بايد بتوانيد خودتان را هم با كارگر وهم با متخصصين رشته‌هاي مختلف هماهنگ كنيد. لازم است كه صبرو حوصله زياد و طاقت كار ميداني داشته باشيد. ما هميشه از 4 صبح تا پاسي از نيمه شب گذشته مشغول فعاليت هستيم. يك باستان‌شناس بايد كنجكاو، صبور و پيگير باشد و لازم است كه ذهن خلاق داشته باشد ، بتواند يافته‌ها را تحليل و تبيين كند. تاريخ را بداند، محيط زيست را بشناسد، حداقل يكي دو زبان خارجي بداند تا بتواند از منابع استفاده كند. اطلاعات يك باستان شناس بايد به روز باشد. كار ما كار مستند سازي است و بايد نقشه‌برداري، طراحي و عكاسي بدانيم.
 آيا زنان مي‌توانند در اين رشته به‌راحتي فعاليت كنند؟
 زنان در رشته باستان شناسي بسيار خوب فعاليت مي‌كنند وبسيار هم موفق هستند.
علت موفقيت آنها در اين رشته چيست؟
 خانم‌ها كنجكاو  وصبورند و به‌راحتي مي‌توانند گروه را مانند خانواده مديريت كنند.
آيا تعداد زيادي از خانم‌ها به اين رشته آمده‌اند؟
 خانم‌هاي بسياري به اين رشته آمده‌اند و فعاليت مي‌كنند. يكي از كارشناسان يونسكو كه به ايران آمده بود مي‌گفت: اين خانم‌ها همه‌اش كار مي‌كنند. خانم‌ها در باستان شناسي خيلي نقش دارند تاكنون سرپرست تعدادي از كاوش‌هاي مهم خانم‌ها بوده‌اند. مثل دره‌شهر، ورامين و ... خانم‌ها در باستان شناسي همگام آقايان هستند.
به‌عنوان سرپرست كاوش‌هاي قلعه الموت بفرماييد كاوش‌هاي اين منطقه چه زماني تمام مي‌شود و مردم مي‌توانند آنجا راببينند؟
 حقيقت اين است كه كاوش‌هاي باستان‌شناسي الموت هيچ‌وقت تمام نمي‌شود و كارهاي پايش و حفظ مرمت آن ادامه خواهد يافت و مستمر است.
 از زماني كه  ما كاوش‌ها را شروع كرديم گردشگران مي‌آيند. يكي از جذابيت‌هاي آن براي گردشگران اين است كه مي‌گويند ما هر سال كه مي‌آييم، چيز تازه‌اي مي‌بينيم! چون هر سال يافته‌هاي جديدتري در الموت خواهد بود. بنابراين گردشگران بارها مي‌آيند و كاوش‌هاي ما يكي از جذابيت‌هاي گردشگران است.
 حداقل ده سال وقت لازم است كه كل قلعه الموت را از خاك دربياوريم ضمن اينكه بايد به‌طور مستمر در آنجا مطالعات موردي ، حفاظت و پايش هر روزه و هر ساله وجود داشته باشد. محوطه باستان شناسي بايد هميشه مراقبت بشود. شايد طي ده سال آينده همه آثار بتواند از زير خاك دربيايد.
 آخرين سخن...؟
 ما بايد به‌عنوان ايراني براي باستان شناسي ارزش قائل بشويم زيرا باستان شناسي در يك كشورباستاني مثل ايران نقش كليدي در توسعه دارد .
 متشكرم.

 


 

 
آیا شما با حذف کلمات شرقی و غربی ازکلمه الموت شرقی و الموت غربی موافق هستید؟





نام کاربری :

کلمه عبور :

:: عضویت در باشگاه هواداران






مشاهده تصاوير ارسالي کاربران(گالري تصاوير)

ضرب المثل هاي الموتي

روستاهاي الموت

گويشهاي الموتي

ارسال نظرات

 
       

:: برگ نخست      :: درباره الموت      :: اخبار  الموت      :: وب گردی     :: گردشگری      :: ارتباط با ما

     

تمامــی حقـــوق این وب سایــت متعلــق اســت بــه سایت الموت من و برای این گروه محفوظ است


طراحی سایت توسط پارس فناوران